OpenOffice document MS Word document

Achtergrond Hermitage Amsterdam

Geschiedenis van het project

Begin jaren negentig van de vorige eeuw onderzocht directeur Michail Piotrovsky van Staatsmuseum de Hermitage in St.-Petersburg de mogelijkheden voor satellieten van dit museum in het Westen. De relatie tussen De Nieuwe Kerk en de Hermitage, gegroeid door de vele contacten tijdens de organisatie van grote tentoonstellingen, bracht de directeur van De Nieuwe Kerk, Ernst Veen, op het idee van een vestiging van het Russische museum in Amsterdam, mede ingegeven door de driehonderdjarige historische band tussen beide steden.

In dezelfde periode constateerde de Stichting Verpleeghuis Amstelhof dat haar behuizing niet langer voldeed aan de eisen voor hedendaagse verpleegzorg. Iets later besloot de Stichting Verenigde Amstelhuizen, een koepelorganisatie van 23 instellingen in de regio Amsterdam, waarin Amstelhof was opgegaan, tot nieuwbouw elders. De eigenaar van het gebouw, de Diaconie der Hervormde Gemeente, stelde daarna vast dat Amstelhof exclusief een culturele bestemming moest krijgen.

Veen kwam op het idee om de Hermitage-dependance in Amstelhof te vestigen. Het bedrag verbonden aan de IJ-prijs, een prijs voor mensen met grote verdiensten voor de economische ontwikkeling van Amsterdam, die hij in 1998 won, werd gebruikt voor een haalbaarheidsonderzoek. De gunstige resultaten waren nog in hetzelfde jaar aanleiding de Stichting Hermitage aan de Amstel op te richten. Vanwege de toekomstige bestemmingswijziging droeg de Diaconie in 1999 het eigendom van Amstelhof over aan de Gemeente Amsterdam. De gemeente heeft het vervolgens voor één euro per jaar in erfpacht gegeven aan de Stichting Hermitage aan de Amstel.

In 2000 werd een onderdeel van het complex, gebouw Neerlandia aan de Nieuwe Herengracht, per direct ongeschikt verklaard voor verpleging en vervroegd aangeboden aan de Stichting Hermitage aan de Amstel. Die besloot om er eind februari 2004 de eerste fase van de Hermitage Amsterdam te starten, met kleine tentoonstellingen en een kleinschalig educatief aanbod, de twee pijlers van deze fase. In de bijna vijf jaar tot de afloop van de eerste fase in januari 2009 zijn zo’n 600.000 mensen komen kijken naar de tien tentoonstellingen Grieks Goud, Nicolaas & Alexandra, Venezia!, Pelgrimsschatten, Zilver. Het wonder uit het Oosten, Verzamelaars in St.-Petersburg, Perzië, Art Nouveau, St.-Petersburg in beeld en Caspar David Friedrich. De eerste fase van de Hermitage Amsterdam werd ontworpen door architect Hubert-Jan Henket en interieurontwerper Wim Crouwel.

Op 20 juni 2009 wordt Amstelhof in zijn geheel in gebruik genomen als Hermitage Amsterdam, die dan tienmaal zo groot is als in Neerlandia. Hans van Heeswijk architecten in Amsterdam is in december 2004 geselecteerd voor het ontwerp van deze tweede fase. Merkx+Girod Architecten is half oktober 2005 gekozen als interieurarchitect. Michael van Gessel werd gevraagd voor de inrichting van de binnentuin van Amstelhof en de smalle tuinstrook aan de oostzijde. De architecten hebben de opdracht gekregen het zeventiende-eeuwse gebouw geschikt te maken voor de complete huisvesting van de Hermitage Amsterdam.

Geschiedenis van het gebouw

(gebaseerd op een artikel van Bob van den Boogert in het tijdschrift Binnenstad) Gebouw Amstelhof is een van de mooiste voorbeelden van monumentale classicistische architectuur in Amsterdam. Het werd in 1681-1683 gebouwd als tehuis voor hulpbehoevende bejaarden. Aanvankelijk alleen vrouwen, vanaf 1719 ook mannen.

Nadat de Diaconie van de Gereformeerde (later Hervormde) Gemeente in 1656 al een weeshuis had laten bouwen aan de Zwanenburgwal, werd haar nogmaals een groot stuk bouwgrond geschonken door het stadsbestuur, nu voor de stichting van een tehuis voor oude vrouwen. Het ging om het gebied omsloten door Amstel, Nieuwe Herengracht, Weesperstraat en Nieuwe Keizersgracht. Dankzij een omvangrijk legaat kon het monumentale gebouw aan de Amstel in minder dan twee jaar worden gerealiseerd, vermoedelijk naar ontwerp van stadstimmerman Hans Petersom. Het is opgebouwd uit een souterrain, twee verdiepingen en een zolder en in carrévorm aangelegd rond een ruime, oorspronkelijk als bleekveld dienende binnentuin. Deze werd geflankeerd door twee vleugels met smalle binnenhoven, die echter in de negentiende eeuw zijn overdekt en bebouwd.

De twee natuurstenen poorten in de gevel aan de Amstelzijde waren vroeger de ingangen van het complex. De versierde deurpartij met stoep in het midden van de gevel heeft een louter esthetische functie. De deur kwam namelijk uit midden in de eetzaal/kerkzaal, die direct achter de gevel ligt. Van het vroegere interieur van het gebouw zijn verder alleen in het souterrain nog delen bewaard gebleven, waaronder de (in 1979 gerestaureerde) achttiende-eeuwse keuken met een diepe schouw en reusachtige, met baksteen ommantelde kookpotten, waarin het eten voor de circa zevenhonderd bewoners werd bereid. Van de oorspronkelijke kamerindeling van Amstelhof is na diverse renovaties in de negentiende en twintigste eeuw niet veel meer over. Deze was revolutionair: in plaats van de tot dan gebruikelijke slaapzalen waren voor de bejaarde vrouwen in de vleugels vierpersoonskamers ingericht, een belangrijke verbetering in privacy en hygiëne. De mannen sliepen overigens wél in een slaapzaal, gesitueerd in het souterrain aan de achterzijde van het complex en veelzeggend aangeduid als ‘de kuil’.

Om ook gehuwde bejaarden onderdak te kunnen bieden, liet de Diaconie in 1723 aan de Nieuwe Herengracht het statige – onlangs prachtig gerestaureerde – Corvershof bouwen. Omdat ook de behuizing van deze voorziening krap werd, kwam er in 1888 nog een gebouw, tussen Corvershof en Amstelhof. Dit was gebouw Neerlandia, Amstel 51. Het wordt in juni 2009 de behuizing van de Hermitage voor Kinderen. Het is te bereiken via de ingang aan de Nieuwe Herengracht en binnendoor via de Herenvleugel van de Hermitage Amsterdam. In de Hermitage voor Kinderen komen vijf ateliers voor maximaal dertig kinderen, elk met een eigen sfeer, kleur en thema.

Begroting

De totale renovatiekosten van Amstelhof en Neerlandia bedragen circa 40 miljoen euro. De exploitatie van de nieuwe Hermitage Amsterdam zal voor de helft gedekt worden door inkomsten uit sponsoring, de andere helft komt uit de opbrengst van kaartverkoop. Deze opzet maakt van de Hermitage Amsterdam een voorbeeld van cultureel ondernemerschap. De Hermitage Amsterdam wordt mogelijk gemaakt door de founder BankGiro Loterij, door de subsidiënten Staat der Nederlanden, Provincie Noord-Holland en Gemeente Amsterdam, door de hoofdsponsors Fortis Bank Nederland en Philips en door de sponsors Fugro, KPMG, Heineken International, AON Insurance en IBM Nederland BV. VSBfonds is partner van de Hermitage voor Kinderen. Met dank aan het W.E. Jansen Fonds, de Stichting Amsterdamse Grachtentuinen en het Prins Bernhard Cultuurfonds.

Voor meer informatie:

HERMITAGE AMSTERDAM

Communicatie, Educatie & Marketing
Martijn van Schieveen en Kim van Niftrik
Postbus 11675
1001 GR Amsterdam

T020 530 87 55
Epressoffice@hermitage.nl

Sitemap

x

Nieuwsbrief

Schrijf u in voor onze maandelijkse nieuwsbrief en wij zullen u op de hoogte blijven houden. Niet alleen van de tentoonstellingen, maar van alle andere activiteiten in de Hermitage Amsterdam. Waaronder de culturele avonden op woensdag, zaterdagmiddag lezingen in het auditorium en de zondagochtend concerten.