Impressionisme: sensatie & inspiratie

Favorieten uit de Hermitage

16 juni 2012 tot – 27 januari 2013

Van 16 juni 2012 tot en met 27 januari 2013 toont de Hermitage Amsterdam met Impressionisme: sensatie & inspiratie de wereldberoemde impressionisten uit de omvangrijke collectie van het Staatsmuseum de Hermitage St.-Petersburg in hun context. Topstukken van baanbrekers als Claude Monet, Pierre-Auguste Renoir, Alfred Sisley en Camille Pissarro zijn te zien samen met werk van andere invloedrijke Franse schilders uit de tweede helft van de negentiende eeuw als Eugène Delacroix en Jean-Léon Gérôme. Het contrast tussen de verschillende kunststromingen is een belangrijk aspect van de tentoonstelling. Zo wordt de ‘sensatie’ van het impressionisme zichtbaar en concreet; de stroming die een nieuw tijdperk zou inluiden. Alle schilderijen, tekeningen en beeldhouwwerken komen uit de collectie van de Hermitage St.-Petersburg. Een dergelijk veelzijdig overzicht uit deze periode is zelden in Nederland te zien.

Sensatie

Het impressionisme ontleent zijn naam aan Monets schilderij Impression, soleil levant uit 1872; de naam werd spottend gebruikt door een journalist maar groeide snel uit tot een geuzennaam. De impressionisten schilderden vluchtige impressies, puur voor het plezier van het schilderen, zonder ‘grootse gedachte’, met levendige kleuren, in de openlucht met steeds veranderend licht. Daarmee brachten zij vernieuwing in een starre kunstwereld. De onderwerpen zijn toegankelijk en naast stadsgezichten en landschappen zijn vaak de aantrekkelijke kanten van het alledaagse leven van de bourgeoisie weergegeven: de cafés en boulevards van Parijs, uitstapjes naar de kust, informele portretten en roeitochten net buiten de stad. De revolutionaire opvattingen van de vernieuwers druisten regelrecht in tegen de heersende academische traditie. De kleurrijke ‘impressies’ werden als schokkend en radicaal ervaren en in het begin belachelijk gemaakt. De breuk in stijl, techniek en thematiek bleek echter zeer inspirerend voor veel kunstenaars. Er ontstond een nieuwe kijk op de werkelijkheid, een nieuwe schoonheid, een nieuw tijdperk.

Inspiratie

Het impressionisme is destijds ontstaan als een reactie op het classicisme van de Parijse Salon, waar officieel geselecteerde kunst jaarlijks werd getoond. De vertegenwoordigers van deze stroming schilderden alles precies zoals ze geacht werden het te schilderen, geconstrueerde scènes, scherp omlijnd en met oog voor detail. Zij kozen mythologische, historische of religieuze onderwerpen. De belangrijkste kunstenaars van de (neo)classisistische tradities zijn Alexandre Cabanel (Portret van gravin Jelizaveta Vorontsova-Dasjkova, 1873) en Jean-Léon Gérôme (Verkoop van een slavin in Rome, 1884). Van de Franse romantici is Eugène Delacroix (Leeuwenjacht in Marokko, 1854) een van de bekendste. Schilders als Théodore Rousseau (Landschap met werkman, 1860–1865) en Charles-François Daubigny (De vijver, 1858) vertegenwoordigen de Barbizon-school. Zij zijn te zien als voorlopers van de impressionisten omdat zij hun realistische landschappen en plein air schilderden.

De tentoonstelling plaatst de impressionisten bewust tussen voorlopers, tijdgenoten en navolgers, tussen geestverwanten en tegenstanders. Favorieten als Dame in de tuin van Monet en Portret van de actrice Jeanne Samary van Renoir hangen straks naast werk van Delacroix, Daubigny en Gérôme. En naast magnifieke werken van Paul Cézanne (De roker ca. 1890–1892) en Paul Gauguin (Vrouw met fruit, 1893) die geïnspireerd door het impressionisme tot een volstrekt eigen stijl kwamen. Zo is de tijdgeest met alle controverses in het uiterst bewogen artistieke klimaat in Frankrijk tussen circa 1850 en 1900 overzichtelijk en sprekend verbeeld.

Claude Monet, Vrouw in een tuin, 1867, 82,3 x 101,5 cm. © State Hermitage Museum St Petersburg

Van Gogh Museum in de Hermitage

Aan de namen van Cézanne en Gauguin moet die van Vincent van Gogh worden toegevoegd; een even oorspronkelijke en briljante tijdgenoot, die ook schatplichtig was aan de impressionisten. Hij verkende als belangrijke postimpressionist de grenzen van het genre.

Per 29 september verhuist een groot deel van de collectie van het Van Gogh Museum naar de Hermitage Amsterdam, waaronder 75 topstukken, werken op papier en een selectie van de brieven. Dan zijn de beide tentoonstellingsvleugels tegelijk open voor het publiek. Nooit eerder was de beroemde Van Gogh-collectie onder één dak te zien met zo veel vermaarde Franse tijdgenoten uit de Hermitage.