OpenOffice document MS Word document

Perzië

30 eeuwen kunst & cultuur

Bijzonder overzicht in Hermitage Amsterdam

De geschiedenis van Perzië gaat zo'n drieduizend jaar terug. Het huidige Iran wordt dan ook beschouwd als een van de bakermatten van de Westerse beschaving. Dertig eeuwen lang regeerden verschillende dynastieën over het land, inheemse maar ook Griekse, Arabische, Mongoolse en Turkse dynastieën. Hun sporen en invloeden zijn terug te vinden in het rijke culturele erfgoed van dit bijzondere gebied. De Hermitage in St.-Petersburg herbergt een fraaie verzameling kunstvoorwerpen uit Perzië. In deze collectie bevinden zich vele interessante stukken die de gehele Perzische geschiedenis bestrijken vanaf de oudheid tot het einde van de Qajar-dynastie (1785–1925). Van 31 maart t/m 16 september presenteert de zevende tentoonstelling van de Hermitage Amsterdam bijna 200 objecten uit deze rijke cultuur, waaronder het beroemde Sassanidische zilver en de betoverende Perzische miniaturen. Het is voor het eerst dat er zo'n omvattend overzicht van Perzische kunst in Nederland wordt tentoongesteld.

De tentoonstelling begint met de eerste belangrijke dynastie van het Oud-Perzische rijk, de Achaemeniden (ca. 700-330 v.Chr.). Dankzij hun onmetelijke rijkdom bouwden ze wegen, kanalen, prachtige paleizen en tempels, die versierd werden met beeldhouwwerken en bas-reliëfs. Een fragment van zo'n bas-reliëf uit de rijke stad Persepolis (cat. 3) is een van de hoogtepunten van de tentoonstelling. Al deze monumentale architectuur en kunst diende maar één doel: de verheerlijking van de dynastie der Achaemeniden. Niet voor niets gebruikten zij de beeldtaal van de ooit zo machtige Babylonische monarchie: de stier, de leeuw en de griffioen. De nederlaag die de Perzische held Cyrus II de oude stad Babylon toebracht, was de bevestiging van het nieuwe wereldrijk.

Aan de rand van het Perzische rijk lieten de Scythen, een nomadisch volk, hun sporen na. Ze bouwden er monumentale grafheuvels, zogenaamde koergans. Dit gebied ging onder tsaar Peter de Grote tot het Russische Rijk behoren. De kostbare gouden objecten die aan het begin van de achttiende eeuw bij opgravingen in deze grafheuvels aan het licht kwamen, werden ondergebracht in het eerste museum van Rusland, de Kunstkamera. Deze vondsten vormen de vroegste archeologische verzameling van Rusland en bevinden zich nu in de Hermitage. De tentoonstelling laat een aantal spectaculaire voorbeelden ervan zien, zoals een bijzondere gouden griffioen (cat. 11).

In de tweede helft van de vierde eeuw v.Chr. werd de verzwakte staat van de Achaemeniden veroverd door Alexander de Grote. De Griekse invloed is dan ook duidelijk zichtbaar in de grote culturen van de Parthen en de Sassanieden. Met name de Sassanieden excelleerden in de productie van zeer rijk bewerkte zilveren objecten, vaak versierd met jachttaferelen. Op de tentoonstelling zijn prachtige schalen uit de derde eeuw n.Chr. te bewonderen.

Kunst uit de vroege middeleeuwen

Met de komst van de islam in Perzië veranderde de beeldtaal van de kunst. De Hermitage Amsterdam toont prachtige voorwerpen van deze periode in de Perzische kunst. Topstukken uit de bronzencollectie bijvoorbeeld, waaronder bijzondere wierookbranders uit de elfde eeuw in de vorm van een haan (cat. 39). Aardewerk ontbreekt uiteraard niet. Een van de hoogtepunten in de tentoonstelling is het dertiende-eeuwse ensemble van 22 tegels van een fries uit het mausoleum van Pir Husayn. (cat. 52-73)

Perzische miniaturen

De bijzondere en verfijnde Perzische miniatuurkunst wordt in Europa al sinds de negentiende eeuw bewonderd. De bloeitijd van het miniatuurschilderen ligt in de vijftiende en zestiende eeuw. Het maken van miniaturen, meestal als onderdeel van complexe boekmanuscripten, was een belangrijke kunst aan het hof. Talloze prinsen en sjahs gaven dan ook opdracht ervoor. In de miniaturen treffen we vaak de sprookjeswereld van Duizend-en-een-nacht aan: een poëtische wereld waarin alles schoonheid en harmonie bevat, ingevuld door de schitterendste verfsoorten in bijzondere combinaties. Het sprookjesachtige wordt in de vijftiende eeuw vervangen door afbeeldingen met een hoger realiteitsgehalte: kunstwerken over individuele karakters mét natuurgetrouwe details, zó weggerukt uit het dagelijks leven. Vanaf de zestiende eeuw wordt het vervaardigen van miniaturen op aparte bladen de belangrijkste bezigheid van Perzische schilders. Op de tentoonstelling in de Hermitage Amsterdam zijn in totaal bijna veertig miniaturen en boekmanuscripten te zien. Wegens de grote lichtgevoeligheid worden ze halverwege de tentoonstelling gewisseld.

Kunst uit de vijftiende tot en met de achttiende eeuw

Twee zalen in de tentoonstelling zijn gewijd aan de bloei van de Perzische kunst tussen de vijtiende en de achttiende eeuw. Zo is er bijzonder vijftiende- en zestiende-eeuws Iraans keramiek tentoongesteld (cat. 130-139). De vormen en de kobaltbeschildering onder doorzichtig glazuur vertonen duidelijk de invloed van vijftiende-eeuws Chinese porselein, die nog tot in de zeventiende eeuw belangrijk blijft. Deze collectie geglazuurd aardewerk van de Hermitage uit deze periode behoort tot de allerbeste ter wereld. Ook de glaskunst is aanwezig op de tentoonstelling. Het artistiek glasblazen werd na de zestiende eeuw een belangrijke tak van de toegepaste kunst. Europeanen vertellen in hun reisverslagen uit de zeventiende en achttiende eeuw over de vele glasateliers in Perzië. Centrum van de productie was de stad Shiraz. Hiervandaan kwamen bijvoorbeeld de Perzische reukflesjes in de vorm van zwanen, die in de negentiende eeuw ook in Europa populair waren (cat. 176).

Bijzonder zijn de kostbare en kwetsbare weefsels uit Perzië. Op de tentoonstelling zijn onder meer twee unieke zestiende-eeuwse fragmenten te zien, beide met een prins aan een banket in een bloeiende tuin (cat. 163 en 164). Deze, maar ook de latere Perzische weefsels met de verfijnde afbeeldingen van mensen en vogels behoren tot het beste wat er ooit op textielgebied is gemaakt. Niet voor niets brachten Perzische gezanten deze kostbare stoffen vaak mee als diplomatieke geschenken.

De Qadjaren

De tentoonstelling besluit met een indrukwekkend overzicht van de kunst van de grote laatste Perzische dynastie, die van de Qadjaren. Met hun komst aan het eind van de achttiende eeuw veranderde de stijl van de Perzische kunst. Met name de regering van Fath 'Ali Shah kenmerkt zich door grote schittering, luxe en weelderigheid. Geïnspireerd door hun Achaemenidische en Sassanidische voorgangers lieten de sjah en zijn volgelingen lange baarden groeien en droegen zij lange, plechtige kleding.

Voor meer informatie:

HERMITAGE AMSTERDAM

Communicatie, Educatie & Marketing
Martijn van Schieveen en Kim van Niftrik
Postbus 11675
1001 GR Amsterdam

T020 530 87 55
Epressoffice@hermitage.nl

Openingstijden

Dagelijks 10–17 uur
Gesloten 26 april en 25 december 2014

© State Hermitage Museum, St Petersburg

De Hermitage Amsterdam is gevestigd op de Amstel 51.

Contact

Voor informatie over de tentoonstellingen, de programmering, de online ticketshop, het gebouw en reserveringen van rolstoelen, groepsbezoeken en CKV programma’s:
+31 (0)20 530 87 55

Voor alle overige vragen en voor het kantoor: +31 (0)20 530 87 55

Voor reserveringen van rondleidingen en zalen:
0900-HERMITAGE (0900-437648243) lokaal tarief

Voor het reserveren van audiotours (mogelijk vanaf 15 audiotours) kunt u contact opnemen met reservations@guideid.com

Sitemap

x

Nieuwsbrief

Schrijf u in voor onze maandelijkse nieuwsbrief en wij zullen u op de hoogte blijven houden. Niet alleen van de tentoonstellingen, maar van alle andere activiteiten in de Hermitage Amsterdam. Waaronder de culturele avonden op woensdag, zaterdagmiddag lezingen in het auditorium en de zondagochtend concerten.