St.-Petersburg & Rusland

Anna Pavlovna

Nog altijd herinnert de naam van een Noord-Hollands plaatsje aan de relatie tussen deze Russische grootvorstin en Nederland. Anna Pavlovna (1795-1865) was de jongste dochter van tsaar Paul I en Maria Fjodorovna. Door haar huwelijk met erfprins Willem Frederik van Oranje-Nassau (St.-Petersburg, 1816) werd Anna in 1840 koningin der Nederlanden.

Haar jeugd brengt Anna door bij haar moeder in het zomerverblijf van de Romanovs, Tsarskoje Selo. Ze groeit daar op met haar twee jongere broers Nicolaas (1796-1855) en Mikhail (1798-1849). Anna krijgt een veelzijdige opvoeding, met lessen in vreemde talen en wiskunde. Ze is goed in handwerken en schilderen. Ook na haar vertrek naar Nederland onderhoudt Anna intensief contact met haar moeder en broers. Na haar moeders dood in 1828 steunt ze vooral op Nicolaas, die sinds drie jaar als keizer Nicolaas I op de troon zit en haar ernstig verwent.

Liever Brussel

Bij het huwelijk met prins Willem is afgesproken dat de kinderen van het paar een protestantse opvoeding krijgen, al blijft Anna zelf Russisch-orthodox. Na aankomst in Nederland nemen de jonggehuwden hun intrek aan het Lange Voorhout in Den Haag, totdat het paleis aan de Kneuterdijk en paleis Soestdijk zijn verbouwd. Maar vanwege Willems slechte verstandhouding met zijn vader verblijven Anna en hij eigenlijk liever in Brussel. Het bruisende Brusselse hofleven bevalt de Russische prinses beter dan het sobere Den Haag.

Problemen

Anna en Willem krijgen vier zoons, onder wie de latere koning Willem III, en een dochter, Sophia. Bij de geboorte van haar lievelingszoon Aleksandr krijgt Anna van haar schoonvader het Zaanse Tsaar Peterhuisje cadeau. Anna worstelt met de opvoeding van haar oudste zoon, de losbandige troonopvolger Willem. Vanaf 1829 krijgt de prinses huwelijksproblemen: Willem heeft volgens haar verkeerde vrienden en maakt schulden. Maar als haar man ten tijde van de Belgische Opstand (1830-1839) lijnrecht tegenover zijn vader staat, steunt ze hem.

Leuk om te weten

Tijdens haar bezoek aan het Tsaar Peterhuisje met grootvorst Aleksandr (de latere tsaar Alexander II) in 1839 stoot Anna vreselijk haar hoofd aan het lage plafond. Aan haar broer Nicolaas meldt ze na afloop dat ze hem wegens hoofdpijn geen lange brief kan schrijven.

Allure

Als koningin geeft Anna het hofleven internationale allure, met een streng protocol en veel ceremonieel, zoals ze dat uit het keizerlijke Rusland gewend is. Ze spreekt uitstekend Nederlands - beter zelfs dan Willem, die meestal Frans praat. Ze zet zich actief voor het ‘volk’ en richt weldoende commissies, genootschappen en scholen op voor minder bedeelden, vooral vrouwen en meisjes.

Hollandse meesters

Ondanks Anna’s bedenkingen ten aanzien van haar echtgenoot schokt Willems dood in 1849 haar diep. Ver van het openbare leven trekt Anna zich terug op huis Boschlust. Willem laat haar slechts schulden na. Om Paleis Soestdijk te kunnen behouden, verkoopt Anna een deel van haar Russische bezittingen. Willems verzameling Hollandse meesters, waaronder enkele Rembrandts, verdwijnt naar St.-Petersburg en is daar nog altijd onderdeel van de Hermitagecollectie.

Eenzaam

Na de dood van haar man vereenzaamt Anna in Nederland. De verhouding met haar zoon Willem III is slecht en haar twee andere nog levende kinderen, Hendrik en Sophia, wonen in het buitenland. Anna sterft in 1865 op 70-jarige leeftijd in Den Haag. Haar lichaam wordt volgens traditie 17 dagen opgebaard in de Russisch-orthodoxe kapel op Rustenburg en daarna bijgezet in de Koninklijke grafkelder in Delft.