St.-Petersburg & Rusland

‘Rusluie’ in St.-Petersburg

Lange tijd gold Rusland voor de rest van Europa als een ontoegankelijk gebied. Aan dat zelfgekozen isolement kwam een einde in de tijd van tsaar Peter de Grote. Hij richtte ‘een venster op het Westen’. Niet alleen reisde de tsaar verschillende keren naar Nederland, er kwamen ook vele Nederlanders naar St.-Petersburg. Met name inwoners van een specifiek Twents dorp: Vriezenveen.

In Vriezenveen woonden veel textielwevers. Lange tijd was linnen een goedlopend product, maar rond 1720 ging het slecht met deze handel. Vriezevener marskramers kwamen op het idee om hun waar in de nieuwe stad St.-Petersburg aan de man te brengen. Al snel trokken handwerkslieden, wevers en na 1740 ook handelaren naar de Russische hoofdstad.

Hofleveranciers

De eerste tijd reisden de Vriezenveners met hun goederen heen en weer tussen Nederland en Rusland. In St.-Petersburg verbleven ze in logementen. De reis was lang: zo’n drie weken per huifkar via Berlijn en Riga. Later vestigden zich steeds meer dorpsgenoten permanent met hun gezinnen in St.-Petersburg. De Nederlanders raakten bekend onder de naam ‘Rusluie’. Ze vormden compagnieschappen met familieleden en kochten winkelpanden aan, onder meer in de Gostiny Dvor aan de Nevski Prospekt. Ze kochten ook woonruimte om het personeel – dat nog altijd gestaag toestroomde uit Vriezenveen – te huisvesten. Veel van de ondernemingen waren succesvol: zo leverde de firma Engberts en Co fijn tafellinnen aan het hof van Alexander II. Naast textiel breidde de handel zich uit naar wijn, tabak, thee, cacao en bloemen. In de sigarenzaak van Ten Cate en Co kwamen de tsaren Alexander II en Alexander III zelf hun sigaren halen.

Carrière

In de negentiende eeuw maakten nog altijd veel Nederlanders carrière in Rusland. Niet alleen mannen, overigens. Zo richtte de Vriezenveense Aaltje van den Bosch rond 1800 in St.-Petersburg een naaischool op, die zo hoog in aanzien stond dat tsaar Paul I er een aantal bezoeken bracht. De Vriezeveners hadden onderling een hechte band en kregen een steeds belangrijker aandeel in de kerkgemeenschap. De Hollandse Kerk aan de Nevski Prospekt kreeg na 1850 de bijnaam ‘kerk der Vriezeveners’.

Genadeklap

De meeste Vriezenveners keerden op latere leeftijd naar hun geboortedorp terug, om er hun laatste dagen in rijkdom te slijten. Voor hen die bleven waren de laatste jaren van de negentiende eeuw economisch moeilijk. Veel Nederlandse firma’s sloten hun deuren. De genadeklap kwam met de revolutie in 1917. Alle zaken werden genationaliseerd en de meeste overgebleven 'Rusluie' keerden berooid terug in Vriezenveen. Niet allemaal: er leven nog altijd nazaten van de Vriezeveners in St.-Petersburg.

Historisch Museum Vriezenveen

Wie in Nederland tastbare herinneringen aan deze Vriezenveense historie wil bekijken, bezoeke de Russische afdeling van het Historisch Museum in Vriezenveen. Daar zijn nog resten te zien van het tafellinnen van Nicolaas II, het verslag door een 14-jarige jongen van de reis Vriezenveen-St.-Petersburg en nog zo wat curiositeiten.

Westeinde 54, Vriezenveen (t.o. de Grote Kerk) www.historischmuseumvriezenveen.nl