St.-Petersburg & Rusland

Rusland, St.-Petersburg en bestuur

1400

1462

Ivan III de Grote neemt de titel ‘tsaar van heel Rusland’ aan. Het woord ‘tsaar’ is afgeleid van caesar (keizer) en refereert aan de Romeinse keizerstitel van Byzantium, die op Ivan zou zijn overgegaan door zijn huwelijk met een Byzantijnse prinses.

Ivan III Vasilevitsj (1440-1505), tsaar van 1462-1505.Anastasia Romanova

1500

1533

Ivan IV de Verschrikkelijke (1530-1584), tsaar van 1533-1584.

1581

Ivan IV vermoordt zijn eigen zoon en troonopvolger, Ivan V.

1584

De edelman Boris Godoenov regeert het land, omdat de zwakzinnige tsaar Fjodor I daartoe niet in staat is. Onder Godoenov bloeit de economie van Rusland en komen vele grote bouwwerken tot stand.

Fjodor I (1557-1598), tsaar van 1584-1598, verstandelijk gehandicapt.

1598

Godoenov komt als tsaar aan de macht na de dood van (of moord op?) Fjodor I. Hij voert de lijfeigenschap in, wat onvrede teweegbrengt bij de boerenbevolking.

Boris Godoenov (1551-1605), regent Fjodor I, tsaar van 1598-1605.

1600

1601-
1603

Hongersnood in Rusland als gevolg van misoogsten. De onvrede van de boeren bereikt in 1603 zijn hoogtepunt in een volksopstand.

1605

Boris Godoenov sterft plotseling, mogelijk vergiftigd, en zijn zoon Fjodor wordt tsaar. De charismatische ‘Valse Dimitri’ - een man die zich uitgeeft voor de verloren gewaande zoon van Ivan de Verschrikkelijke - verovert met een leger Moskou en grijpt de macht. Het begin van de Tijd der Troebelen.

Fjodor II (1589-1605), tsaar in 1605. ‘Valse’ Dimitri II (1581-1606), tsaar van 1605-1606.

1606

Valse Dimitri wordt vermoord en de laatste prins van de Rurik-dynastie volgt hem op.

Vasili IV (1552-1612), tsaar van 1606-1610.

1607

Een leger gestuurd door Polen, met daarin ontevreden Russische boeren én bojaren (grootgrondbezitters) verovert Moskou.

1610

Bojaren kronen de Poolse kroonprins Wadislaus tot tsaar, maar deze neemt de functie niet op. Twee jaar later verdrijven Russische patriotten de Polen uit Moskou.

Wadislaus Wasa (1595-1648), tsaar van 1610-1612.

1610-
1615

Zweedse interventie in Rusland.

1613

Met de kroning van tsaar Mikhail I begint de dynastie van het Huis Romanov en komt een einde aan de Tijd der Troebelen.

Michaël I Fjodorovitsj (1596-1645), tsaar van 1613-1645. Maria Dolgoroekova / Jevdokia Lukjanovna Stresjnova, 10 kinderen.

Op 21 februari 1613 kiest de Zemski Sobor (Russische feodale parlementsraad) Mikhail Romanov unaniem tot tsaar Michaël I. Op 22 juli 1613 wordt hij – pas 16 - gekroond in de Maria-ten-Hemel-Opnemingskathedraal in het Kremlin. Dit betekent het einde van een moeilijke bestuurlijke periode voor Rusland, de ‘Tijd der Troebelen’, en van een jarenlange overheersing door Polen. De Nederlandse handel op Rusland speelt een belangrijke rol tijdens Michaëls regeerperiode. Isaac Massa en Albert Burgh komen langs voor handelsprivileges.

1617

Rusland sluit vrede met Zweden en in 1619 met Polen-Litouwen.

1632-
1633

Rusland lijdt verlies tijdens de Smolenskoorlog met Polen. Met het Verdrag van Polanov staat de tsaar een groot gebied af aan Wadislaus IV en betaalt hem een geldbedrag voor de titel ‘tsaar van Rusland’ en de Russische regalia.

1645

Rusland verovert Siberië.

Aleksej Mikhailovitsj (1629-1676), zoon van Michail I, tsaar van 1645-1676. Maria Iljinichna Miloslavskaja, 13 kinderen / Natalia Kirillovna Narysjkina, 3 kinderen.

Net als zijn vader Michaël I is Aleksej pas 16 als hij tot tsaar wordt gekroond. Hij gaat de geschiedenis in als de ‘Rustigste Tsaar’. Aleksej is vriendelijk in zijn optreden, kent zijn buitenlandse talen en heeft belangstelling voor filosofie, theologie en kerkmuziek. Als een van de weinige tsaren leest hij zelf alle petities, stelt staatsdocumenten op en ondertekent decreten persoonlijk. Hij introduceert kopermuntgeld en verhoogt de belastingen, wat veel protest oplevert.

1649

Uitgave van het eerste Russische wetboek.

In opdracht van tsaar Aleksej verschijnt het eerste complete Russische wetboek.

1654

De Russisch-orthodoxe Kerk splitst op in hervormden en Oudgelovigen. In hetzelfde jaar wordt Oekraïne weer bij Rusland gevoegd.

1676

Fjodor III Aleksejevitsj (1661-1682), zoon van Aleksej, tsaar van 1676-1682. Agatha Groezjevska / Martha Apraksina

Fjodor III bezit een goed gesorteerde bibliotheek met Russische en buitenlandse literatuur, hij leest antieke klassieken en studeert retoriek en filosofie. Hij is door zijn vader, tsaar Aleksej, strenggelovig opgevoed en hij schrijft zelf kerkliederen. Sinds zijn geboorte is Fjodor misvormd en half verlamd door een mysterieuze ziekte. Door opgezwollen voeten kan hij niet lopen en ligt vaak in bed. Fjodor brengt veel tijd door met jonge Poolse edelen, die aan het Russische hof ceremonies, klederdracht en de taal van hun vaderland introduceren. Fjodor is dan ook de eerste Russische tsaar die zijn kleding en haar op een westerse manier draagt. Hij maakt korte metten met de invloed van de oude adel, de bojaren, door de afschaffing van het rangplaatssysteem op oudste adellijke afkomst. Ook de invloed van de patriarch, het hoofd van de kerk, op staatszaken perkt hij in.

1682

Ivan V Aleksejevitsj (1666-1696), broer van Fjodor, tsaar met halfbroer Peter I de Grote (1672-1725) van 1682-1696.Praskovja Fjodorovna Saltikova (1664-1723), 5 kinderen.

Na de dood van Fjodor III wordt zijn halfbroer Peter I (de Grote) tot tsaar gekroond. Fjodors zuster weet echter onder haar regentschap hun dan 16-jarige broer Ivan V als ‘dubbeltsaar’ naast Peter op de troon te zetten. Naar het schijnt bevatte die (dubbele) troon een gat, waardoor Sofia de jonge tsaren souffleerde. Ivan trouwt in 1684 met de dochter van een hofmeester. Tot teleurstelling van Sofia – die hoopt op een mannelijke erfgenaam om regent te kunnen blijven – krijgen Paul en zijn echtgenote vijf dochters, onder wie de latere tsarina Anna. Nadat Sofia in 1689 naar een klooster is afgevoerd, wordt Ivan geestelijk onvolwaardig verklaard. Hij is alleen nog in naam tsaar van Rusland.

1687

De Slavisch-Grieks-Latijnse Academie voor hoger onderwijs wordt in Moskou opgericht.

1696

Peter I de Grote moderniseert Rusland maar schuwt daarbij geen geweld.

Ivan V sterft, Peter I de Grote (1672-1725), halfbroer van Ivan, Fjodor en Sofia, wordt alleenheerser. Eudoksia Lopoechina (1670-1731), 3 kinderen / Catharina I Aleksejevna (1684-1727), 11 kinderen.

Nadat zijn halfbroer, dubbeltsaar Ivan V, in 1696 is gestorven, regeert Peter I over Rusland: een intelligente, lange man, die zeer Westers georiënteerd is. Zijn lengte en zijn bestuurlijke invloed leveren hem later de bijnaam ‘De Grote’ op. Peter reist door allerlei Europese landen, waaronder Nederland, en doet onderweg kennis op over uiteenlopende zaken. Peter I beschikt over een sterk leger en een sterke vloot. Hij sticht St.-Petersburg, een new town in de delta van de Neva. Tsaar Peter hecht veel belang aan kennisverwerving en is oprichter van het eerste Russische museum. Verder voert hij bestuurlijke hervormingen door: hij verdeelt Rusland in acht provincies, hij stelt nieuwe bestuursorganen in en hij laat de Kerk door een synode leiden. In 1721 roept Peter zichzelf uit tot keizer van Rusland. [Link naar Rusland en Nederland – Peter de Grote en Holland]

1700

1703

St.-Petersburg wordt op 27 mei officieel gesticht door Peter I de Grote. Deze nieuwe hoofdstad in de Nevadelta vervangt de oude Hanzestad Novgorod als ‘venster op het Westen’. [Link naar Geschiedenis Rusland en St.-Petersburg – De stad St.-Petersburg]

1704

Peter I sticht het eerste Russische museum, de Kunstkamera, aan de oever van de Neva. De opening vindt plaats in 1724. [Link naar Plattegrond-Kunstkamera]

1709

In de Slag bij Poltava verplettert het Russische leger onder leiding van Peter I Zweden. Er komt een einde aan de Grote Noordse Oorlog. Rusland domineert de Oostzeekust en de Balkan, Polen wordt een Russische vazalstaat.

Zweedse krijgsgevangen worden na de Slag bij Poltova te werk gesteld bij de bouw van St.-Petersburg.

1711

Peter I stelt een Senaat in, waarin de hoogste justitie en overheidsdienaren zitting hebben. Ook komen er colleges (voorlopers van ministeries).

1712

St.-Petersburg vervangt officieel Moskou als hoofdstad van Rusland. Peter I verplaatst zijn residentie naar de Nevadelta.

1720

‘Rusluie’ uit Vriezenveen (Overijssel) leggen handelscontacten met St.-Petersburg, om textiel, wijn en tabak te verkopen. Eerst reizen de Nederlanders heen en weer, later vestigen ze zich in St.-Petersburg aan de Nevski Prospekt. [Link naar Plattegrond – Nevski Prospekt]

1721

Peter de Grote neemt de titel imperator (keizer) aan. Daarnaast blijft de titel tsaar (tsarina voor vrouwelijke heersers) in gebruik.

1722

Start bouw van de gebouwen voor de Senaat, de Synode en de ministeries op het Vasilievsky–eiland (nu Staatsuniversiteit). [Link naar Plattegrond – Staatsuniversiteit]

1724

De Petersburgse Academie der Wetenschappen en voorloper van de universiteit wordt opgericht in opdracht van Peter I. [Link naar Plattegrond - Peterburgse Academie der Wetenschappen]

1725

De stad telt zo’n 50.000 inwoners.

Catharina I Aleksejevna (1684-1727), tweede vrouw van Peter I de Grote, keizerin van 1725-1727. Peter I de Grote, 11 kinderen.

Nadat haar echtgenoot, Peter I de Grote, in haar armen is gestorven, wordt de van oorsprong boerendochter Catharina I keizerin van Rusland. Peter heeft haar een half jaar voor zijn dood eigenhandig gekroond. Catharina kan lezen noch schrijven, maar ze wil in de geest van haar man regeren. Zo opent zij de door hem opgerichte Wetenschapsacademie en stuurt ze Vitus Bering op ontdekkingsreis naar het Verre Oosten. Veel tijd om te regeren krijgt Catharina niet: ze sterft twee jaar na Peter op 43-jarige leeftijd. Op haar ziekbed benoemt ze als erfgenaam de jonge Peter II. Hij is het kind van tsarevitsj Aleksej, de zoon uit Peters eerste huwelijk met Eudoksia Lopoechina.

1727

Peter II Aleksejevitsj (1715-1730), kleinzoon van Peter de Grote, keizer van 1727-1730.

Peter II is een kleinzoon van Peter de Grote. Zijn vader Aleksej werd geboren uit het eerste huwelijk van Peter I. Als de tweede vrouw van zijn grootvader, keizerin Catharina I, overlijdt, erfde Peter als 12-jarige de tsarentroon. Hij zit daar voor de vorm, want tot zijn meerderjarigheid is de regering in handen van de Opperste Geheime Raad. Peter II staat onder invloed van de belangrijke adellijke familie Dolgoruki. Op hun aandringen verplaatst hij het hof naar Moskou en geeft zich over aan feesten en jachtpartijen. Drie jaar na zijn aantreden sterft Peter aan pokken. Met zijn dood eindigt de mannelijke lijn van de Romanovs.

1730

Anna I Ivanova (1693-1740), dochter van Ivan V, nicht van Peter I, keizerin van 1730-1740.

Als keizer Peter II in 1730 kinderloos sterft, kiest de Opperste Geheime Raad een troonopvolger uit de vrouwelijke lijn van de Romanovs. Omdat de Raad geen afstammeling van Peter de Grote op de troon wil, valt de keuze op diens nicht Anna, de tweede dochter van Peters halfbroer Ivan V. Anna I wordt keizerin onder allerlei voorwaarden, die haar macht inperken ten gunste van de Raad. Anna’s Duitse ex-geliefde Ernst Johann Biron heeft grote invloed aan het hof en laat de belangrijkste posten door landgenoten bezetten. De Russische belangen interesseren hen weinig; de Russen noemen deze donkere periode ‘bironovsjina’. Na Anna’s dood in 1740 werpt Biron zich op als regent van de nieuwe ‘babykeizer’, Anna’s achterneefje Ivan VI.

1740-
1741

Ivan VI Antonovitsj (1740-1764), achterneef van Anna I, keizer van 1740-1741.

Ivan VI is een achterkleinzoon van Ivan V, de halfbroer van Peter de Grote. Als keizer ‘regeert’ hij vanaf 1740 onder regentschap van Ernst Johann Biron, de Duitse ex-geliefde van zijn voorgangster en oudtante Anna. Nog datzelfde jaar pleegt Ivans moeder Anna Leopoldovna een paleiscoup en Biron wordt verbannen naar Siberië. In 1741 wordt Anna zelf afgezet door niemand minder dan Elisabeth I, dochter van Peter de Grote. Zij laat baby Ivan en zijn moeder door de paleiswacht gevangennemen en wegvoeren naar Riga. Als Ivan later alsnog teveel macht krijgt naar haar zin, laat Elizabeth de inmiddels 16-jarige jongen opsluiten in fort Sjlisselburg, waar hij in 1764 – onder Catharina II - wordt vermoord.

1741

Elizabeth I (Yelizaveta) Petrovna (1709-1761), dochter van Peter I de Grote, middels coup keizerin 1741-1761

Elizabeth I heeft als bijnaam ‘dochter van de kok’: haar vader Peter de Grote en Catharina I waren bij haar geboorte nog ongetrouwd. Na haar paleiscoup in 1741 laat Elizabeth de nog aanwezige Duitse hofhouding verwijderen en omringt ze zich met trouwe Russen. Net als tijdens de regering van haar vader bloeien onder Elizabeth de wetenschappen en kunsten in Rusland. In Moskou opent de universiteit, in St.-Petersburg de eerste openbare bibliotheek en het ‘grootwarenhuis’ Gostiny Dvor. Elizabeth is mecenas voor vele kunstenaars, schrijvers en architecten, zoals Bartolomeo graaf Rastrelli, die onder meer het Winterpaleis en de Smolny Kathedraal ontwerpt. Zelf is de knappe keizerin dol op toneel, bals en jachtpartijen. In het buitenland boekt Rusland militaire successen in de Zevenjarige Oorlog tegen Pruisen en bezet Oost-Pruisen en Berlijn. Onder het gewone Russische volk is Elizabeth populair, onder meer door haar inzet tegen huiselijk geweld en kindermishandeling en omdat ze - als eerste staatshoofd in Europa - de doodstraf afschaft. [Link naar: Plattegrond Gostiny Dvor, Plattegrond – Winterpaleis & Plattegrond – Smolny Kathadraal]

1755

De eerste universiteit van Rusland - in Moskou - is een feit. De titel ‘oudste universiteit van Rusland’ wordt betwist omdat St.-Petersburg van 1724-1803 een Wetenschapsacademie heeft.

1756-
1757

Elizabeth I sticht het (eerste openbare) Alexandrinsky-theater en de eerste kunstacademie in St.-Petersburg. [Links naar Plattegrond – Academie voor Schone Kunsten & Plattegrond – Aleksandrinsky-theater]

1761

Peter III Fjodorovitsj (1728-1762), kleinzoon van Peter I de Grote, keizer van 1761-1762.Catharina II ‘de Grote’ Aleksejevna (1729-1796), 1 kind.

Kort na haar aantreden als keizerin in 1741 had Elizabeth I al een opvolger benoemd: haar neef Karl Peter Ulrich, die als Peter III Fjodorovitsj de geschiedenis ingaat. ‘Peter III’ is een kleinzoon van Peter I de Grote. Door zijn familiebanden heeft hij claims op zowel de Russische als de Zweedse troon. Met hem begint de Holstein-Gottorp-tak van het Huis Romanov. Al vroeg een wees, geniet Peter III een harde opvoeding door vreemden. Hij kan slecht leren en houdt meer van militaire spelletjes. Zijn tante Elizabeth arrangeert zijn huwelijk met een Duitse prinses, Sophie von Anhalt-Zerbst. De wat treurige verbintenis brengt twee kinderen voort, onder wie de latere keizer Paul I. Als Peter III in 1761 als keizer aantreedt, sluit hij vrede met Pruisen en maakt zo een einde aan de Zevenjarige Oorlog. In zijn korte regeringstijd (186 dagen) neemt Peter een aantal bestuurlijke maatregelen die in hofkringen slecht vallen. Een samenzwering met de paleiswacht resulteert in de benoeming van Peters echtgenote tot keizerin Catharina II. Peter wordt afgevoerd naar het buitenverblijf Ropsja bij Peterhof, waar hij sterft onder mysterieuze omstandigheden. [Link naar Plattegrond – Peterhof]

1762

Catharina II de Grote Aleksejevna (1729-1796), vrouw van Peter III, keizerin van 1762-1796.Peter III, 1 kind, en diverse minnaars onder wie Aleksei Orlov (1787-1862): 1 kind.

Niet voor niets krijgt Catharina II later de bijnaam ‘de Grote’. Ze is een echte staatsvrouw met moderne ideeën, gebaseerd op de Franse Verlichting. Ze hecht veel waarde aan onderwijs vanaf jonge leeftijd en aan de verspreiding van boeken. Ze opent speciale opvanghuizen voor vondelingen en maakt diverse opleidingen voor vrouwen toegankelijk. Daarnaast sticht Catharina de Hermitage als onderkomen voor haar enorme kunstcollectie. Onder Catharina kent Rusland een aantal militaire successen. In de tweede Turkse Oorlog (1787-1791) annexeert Rusland de Krim, de noordkust van de Zwarte Zee en de noordelijke Kaukasus. Catharina II sterft na 34 jaar regeren aan een beroerte. [Link naar introtekst Hermitage (Fieke)]

1764

Ivan VI wordt in opdracht de van keizerin vermoord in fort Sjlisselburg.

Catharina II sticht de Hermitage om haar enorme kunstverzameling te huisvesten.

1766

St.-Petersburg krijgt voor het eerst een burgemeester.

1774

St.-Petersburg krijgt zijn eerste gemeenteraad.

1787-
1791

Tijdens de tweede Turkse Oorlog annexeert Rusland de Krim, de noordkust van de Zwarte Zee en de noordelijke Kaukasus.

1796

Keizer Paul I laat het lichaam van zijn vermoorde vader Peter III herbegraven in de Petrus en Paulus Vestingkerk.

Paul I Petrovitsj (1754-1801), zoon van Catharina II, keizer van 1796-1801.Natalia Aleksejevna (Wilhelmina Louisa van Hessen-Darmstadt, 1755-1776) / Maria Fjodorovna (Sophia van Württemberg, 1759-1828), 10 kinderen.

Zeer intelligent is Paul I en een liefhebber van architectuur, literatuur en schilderkunst. Niet zo vreemd met een moeder als Catharina de Grote. Ondanks hun slechte relatie leidt Catharina II haar zoon op als toekomstig keizer en arrangeert zijn beide (Duitse) huwelijken. Vijf maanden na haar dood wordt Paul keizer van Rusland. Hij is dan al 42. Paul I introduceert het fenomeen ‘censuur’ en laat vele huisdrukkerijen sluiten, naar eigen zeggen om het leven van de arbeiders te verbeteren. Verder hervormt Paul het staatsapparaat met bezuinigingen als doel en wijzigt hij de wet van Peter de Grote op het punt van de troonopvolging. In 1798 sluit Paul I zich aan bij de coalitie tegen Napoleon I. Zijn politieke beslissingen wekken onvrede bij het hof en het leger, wat zich in 1801 uit in een samenzwering en moord op de keizer. Pauls oudste zoon en troonopvolger Aleksandr moet hiervan op zijn minst op de hoogte zijn geweest.

1797

Bij oekaze legt keizer Paul I vast dat de troonsopvolging van de Romanovs voortaan alleen mag plaatsvinden van vader op zoon.

1798

Rusland sluit zich aan bij de Tweede Coalitie tegen Napoleon Bonaparte (met Groot-Brittannië, Oostenrijk, het Osmaanse Rijk, Portugal, Napels en de Pauselijke Staten).

1800

1801

Samenzwering binnen de paleisgarde: keizer Paul I wordt vermoord in het Michaël Kasteel. De bouw van de Kathedraal van Kazan begint (tot 1811). [Links naar Plattegrond – Michaël Kasteel & Plattegrond – Kathedraal van Kazan]

Alexander I Pavlovitsj (1777-1825), zoon van Paul I, keizer van 1801-1825.Elizabeth Aleksejevna (Louise van Baden-Durlach, 1779-1826), 2 kinderen.

Aleksandr is de favoriete kleinzoon van Catharina II de Grote. Kort na zijn geboorte laat zij hem bij zijn ouders weghalen en opvoeden door een Zwitsers politicus. Wanneer hij als Alexander I zijn vermoorde vader Paul I als keizer opvolgt, geeft hij aan in de traditie van Catharina te willen regeren. Zijn hervormingen liegen er niet om. Enkele voorbeelden: de oprichting van een Staatsraad en ministeries, de stichting van universiteiten in Kharkov, Kazan en St.-Petersburg, de afschaffing van het lijfeigenschap en een afzwakking van de door Paul I ingestelde censuur. Op de inval van Napoleontische troepen in Rusland volgt in 1812 de Vaderlandse Oorlog, die in datzelfde jaar eindigt in een aftocht van de Franse keizer. Buiten Rusland voert Alexander een waar expansiebeleid: hij annexeert Oost-Georgië, Finland, Azerbeidjaan, Bessarabië en het koninkrijk Polen. Aleksandr sterft in 1825 zonder troonopvolger: de twee dochters uit zijn huwelijk met prinses Louise van Baden-Durlach zijn als kind overleden.

1803

De St.-Petersburgse Wetenschapsacademie houdt op te bestaan.

1804

Het Statuut van 1804 geeft grote autonomie aan de universiteiten.

1805-
1806

Rusland sluit zich aan bij de Derde Coalitie (met Oostenrijk, Groot-Brittannië, en Zweden) en bij de Vierde Coalitie met Pruisen en Saksen in een vergeefse poging de groeiende macht van Napoleon in te dammen. Russische soldaten helpen om de Fransen uit de Bataafse Republiek (Nederland) te verdrijven.

Grootscheepse verbouwing van het Admiraliteitsgebouw. Bouw van de Beurs op het Vasilievsky Eiland. [Links naar Plattegrond – Admiraliteitsgebouw & naar Plattegrond – Beurs]

1807-
1808

Vrede van Tilsit; Alexander I ontmoet Napoleon; Rusland en Frankrijk ondernemen militaire operaties tegen Zweden.

1809

Vrede van Fredikshamn: Finland wordt een Russisch grootvorstendom.

1810

De Staatsraad wordt ingesteld als het hoogste adviescollege van de tsaar.

1811

Alexander I heft het Continentaal Stelsel op, Napoleons embargo op Britse producten. Napoleon onderneemt daarop zijn Veldtocht naar Rusland.

1812-
1813

Rusland sluit vrede (met Zweden en het Osmaanse Rijk), een verbond tegen Napoleon (met Engeland en Zweden) én een unieverdrag met Spanje. Napoleon trekt Rusland binnen om Alexander I te dwingen in het Continentaal Stelsel blijven. Deze ‘Vaderlandse Oorlog’ leidt tot een Russische overwinning op de Fransen - ten koste van vele slachtoffers.

1814

Geallieerde troepen onder leiding van Alexander I trekken Parijs binnen. Op het Congres van Wenen speelt de keizer een grote rol en lijft hij een deel van Polen bij Rusland in.

1815

De Heilige Alliantie tussen Oostenrijk, Pruisen en Rusland baseert wederzijdse betrekkingen tussen staten op christelijke liefde.

1819

De Petersburgse universiteit wordt in opdracht van Alexander I (her)opgericht. Carlo Rossi ontwerpt het Mikhailovsky Paleis. De bouw van de Sint-Izaak Kathedraal is begonnen en zal 40 jaar duren. [Link naar Plattegrond – Mikhailovsky Paleis & Plattegrond – Sint-Izaak Kathedraal]

1820

Opstand van het Semjonovski Regiment, deel van de lijfgarde, tegen hun slechte behandeling. De keizer gaat vrijzinnige uitingen strenger bestrijden.

1824

Grote overstroming van de Neva.

1825

Dekabristenopstand: jonge revolutionaire officieren protesteren bij de Bronzen Ruiter op het Senaatsplein (nu Dekabristenplein) tegen de autocratie en de nog altijd bestaande lijfeigenschap. [Link naar Plattegrond – Dekabristenplein]

Konstantin I (1779-1831), broer van Alexander I, nooit gekroond.

Hoewel rechtmatige troonopvolger van zijn overleden broer Alexander I, verspeelt Konstantin zijn kansen door te trouwen met een Poolse dame die niet van adel is. Omdat de keizerlijke familie dit geheim houdt – en de machtsoverdracht van Alexander I aan zijn jongere broer Nicolaj uit 1823 nooit is gepubliceerd - zweert het leger in eerste instantie trouw aan Konstantin. Na een korte opstand van een groep officieren komt de ‘echte’ - maar onvoorbereide - keizer Nicolaas I op de troon.

1825

Nicolaas I Pavlovitsj (1796-1855), zoon van Paul I, keizer van 1825-1855.Aleksandra Fjodorovna (Charlotte van Pruisen, 1798-1860), 7 kinderen.

Nicolaas I is een jongere broer van grootvorstin Anna Pavlovna, die door haar huwelijk met Willem II in 1840 koningin van Nederland wordt. Nicolaas is een streng bestuurder met een militaire opleiding. Hij eist absolute gehoorzaamheid van zijn onderdanen. Zijn geheime politie, opgericht in 1826, is berucht. Wel maakt Nicolaas een einde aan de mogelijkheid lijfeigenen te verkopen. Onder deze keizer krijgt Rusland zijn eerste spoorlijn, tussen St.-Petersburg en de keizerlijke zomerresidentie Tsarskoje Selo. Verder sticht Nicolaas een aantal hogere technische opleidingen. De keizer bemoeit zich met vrijwel alles tot in de kleinste details, in binnen- én buitenland: daar staat hij bekend als ‘de gendarme van Europa’, omdat hij zich vaak mengt in interne kwesties van andere landen. Nicolaas I overlijdt op het hoogtepunt van de Krimoorlog, in 1855. Hij en zijn vrouw Charlotte van Pruisen hebben zeven kinderen, onder wie de toekomstige keizer Alexander II. [Links naar Geschiedenis – Rusland en Nederland – Anna Pavlovna & naar Plattegrond – Tsarskoje Selo]

1826

Nicolaas I legt de grondbeginselen van de staat vast in een manifest: orthodoxie, autocratie en nationale volksaard. De keizer stelt strenge censuur in, gecontroleerd door een geheime politiemacht.

1830-
1831

Interne problemen: matrozen muiten in Sebastopol, onlusten in Novgorod en opstand in Warschau. Er heerst een cholera-epidemie, gevolgd door ‘cholera-oproeren’ in Tambov en St.-Petersburg.

Cholera-oproer in St.-Petersburg.

1833

Publicatie overzicht van bijna 200 jaar Russische wetgeving sinds tsaar Aleksej I.

1834

Bouw van de Alexanderzuil op het Paleisplein. [Link naar Plattegrond - Paleisplein]

1837

In de jaren dertig lijft Rusland Oost-Armenië, de Zwarte Zeekust van de Kaukasus en delen van de Donaudelta in. Polen wordt definitief onderdeel van het Russische Rijk.

De eerste spoorlijn verbindt St.-Petersburg met Tsarskoje Selo (het huidige Poesjkin). [Link naar Plattegrond – Tsarskoje Selo]

1849

Russische troepen vallen Hongarije binnen.

1852

De Nieuwe Hermitage wordt voor publiek opengesteld. [Link naar Nieuwe Hermitage (Fieke)]

1853-
1856

Het Osmaanse Rijk verklaart met Engeland en Frankrijk Rusland de oorlog. Deze Krimoorlog eindigt na een Russische nederlaag in 1856 met het Verdrag van Parijs. Rusland verliest delen van Bessarabië en de Donaudelta, haar invloed in de Balkan en haar vloot en marinebases aan de Zwarte Zee.

1855

Rusland verkeert bij het aantreden van Alexander II in een ernstige crisis, zowel economisch, financieel als sociaal.

Alexander II Nikolajevitsj (1818-1881), zoon van Nicolaas I, keizer van 1855-1881.Maria Aleksandrovna (Marie von Hessen-Darmstadt, 1824-1880) / Catharina Dolgorukaja.

Alexander II krijgt een goede militaire scholing, maar hij is ook cultureel onderlegd. Een van zijn leraren is de Russische hofdichter Vasily Zjoekovski. Alexander heeft een goede inborst en krijgt bekendheid als de ‘tsaar-bevrijder’. Hij bezoekt als eerste keizer het banningsoord Siberië, waarna hij de omstandigheden van de gevangen verbetert, hij maakt een einde aan de lijfeigenschap en verbiedt de gruwelijkste lijfstraffen. Verder voert Alexander II hervormingen door in rechtspraak en bestuur en sticht hij scholen voor hoger onderwijs en vrouwenonderwijs. Alexanders buitenlandse politiek kenmerkt zich – net als die van zijn voorgangers – door expansie. Alexander annexeert onder meer de Kaukasus in 1864 en drie jaar later Polen. De Poolse opstanden die hierop volgen, worden de keizer fataal. Hij sterft in 1881 in St.-Petersburg aan de gevolgen van een bomaanslag.

1859

Opening van het (huidige) Mariinsky-theater. [Link naar Plattegrond – Mariinskytheater]

1861

Alexander II schaft de lijfeigenschap af met een manifest ter bevrijding van de boeren.

1863

Opstanden in Polen en boerenopstanden overal in Rusland: Alexander II maakt daarop een einde aan zijn hervormingen.

1864

Rusland annexeert de (noordelijke) Kaukasus. Binnenlands wijzigt het rechtssysteem door invoering van de juryrechtspraak, de verplichte verdediging en advocatenkamers.

1867

Rusland annexeert Polen. Het Russische deel van Alaska en de Aleoeten wordt verkocht aan de Verenigde Staten.

1868

26 staten ondertekenen de Verklaring van St.-Petersburg, een verbod op kleine explosieve projectielen: het eerste akkoord over regels in oorlogsvoering.

1874

De algemene dienstplicht wordt ingevoerd, met als bijwerking minder analfabetisme onder mannen!

1877-
1878

De Turks-Russische oorlog over de Balkan eindigt in 1878 met het Verdrag van San Stefano in een zege voor Rusland. Een aantal Balkanlanden krijgt autonomie of onafhankelijkheid. Tijdens het Congres van Berlijn datzelfde jaar wordt echter een deel van de beslissingen herroepen.

1881

Na de moord op Alexander II kondigt een Keizerlijk Manifest de behoudende koers aan van zijn zoon, Alexander III.

Op 1 maart sterft keizer Alexander II in St.-Petersburg als gevolg van een bomaanslag door een lid van de revolutionaire beweging Volkswil. Op de plek van de moord laat zoon Alexander III de Kerk van de Opstanding bouwen. [Link naar Plattegrond – Kerk van de Opstanding]

Alexander III Aleksandrivitsj (1845-1894), zoon van Alexander II, keizer van 1881-1894.Maria Fjodorovna (Dagmar van Denemarken, 1847-1928), 6 kinderen.

De moord op zijn vader Aleksandr II overtuigt Alexander III ervan dat teveel vrijheid voor het volk revolutionaire ideeën oplevert. Zijn repressieve bewind maakt een einde aan het liberale klimaat in Rusland. Alexander III verscherpt het staatstoezicht op het onderwijs en breidt de bevoegdheden van de politie uit. Joden, rooms-katholieken en protestanten krijgen het moeilijk onder deze streng-orthodoxe keizer. Wie het niet met hem eens is, wordt naar Siberië verbannen. Anderzijds beperkt Alexander de kinderarbeid, reguleert hij de lonen en stimuleert de Russische industrie – en daarmee de economie. In tegenstelling tot zijn grootvader, Nicolaas I, mengt Alexander zich zo min mogelijk in kwesties van andere Europese landen, wat de positie van Rusland ten goede komt. Alexander krijgt dan ook de bijnaam ‘Vredestichter’. Uit zijn – gelukkige - huwelijk met de Deense prinses Dagmar komen zes kinderen voort. Zoon Nicolaj volgt zijn vader op na diens plotselinge dood in 1894.

1886

Alexander III voert in dat de titel ‘grootvorst(in)’ – en de bijbehorende beloning - alleen geldt voor (klein)kinderen van de tsaar en hun echtgenoten.

1891

Alexander III geeft zijn zoon Nicolaj opdracht een spoorlijn aan te leggen van Moskou naar Vladivostok, dwars door Siberië dus. De aanleg begint op 19 mei. Rusland en Frankrijk sluiten een bondgenootschap tegen de Tiple Alliantie Duitsland-Oostenrijk-Italië.

De eerste appartementengebouwen verschijnen in de stad.

1894

Rusland stelt in een nota inperkingen voor van de internationale wapenwedloop. Alexander III opent het Nationaal Historisch Museum in Moskou.

Het Russisch Museum wordt officieel opgericht tijdens de kroning van keizer Nicolaas II. [Link naar Plattegrond – Russisch Museum]

Nicolaas II Aleksandrovitsj (1868-1918), zoon van Alexander III, keizer van 1894-1917. Mikhail II (1878-1918), broer van Nicolaas II, nooit gekroond.Aleksandra Fjodorovna (Alix von Hessen-Darmstadt, 1872-1918), 6 kinderen.

Nicolaas II is – zonder het te weten - de laatste tsaar, de laatste keizer van het Russische Rijk én de laatste heerser van de Romanov-dynastie. Net als zijn vader, die hij op 25-jarige leeftijd zonder bestuurservaring opvolgt, is hij een typische autocraat. De regeringstijd van Nicolaas II is voor Rusland een periode vol onrust binnen én buiten de grenzen, ondanks zijn inspanningen voor vrede in Europa. Het land wordt verslagen in de Japans-Russische Oorlog, intern uitgehold door de daaropvolgende revolutie, uitgeput door de Eerste Wereldoorlog en ondermijnd door de Russische Revoluties van 1917. Deze laatste opstand maakt definitief een einde aan het Russische tsarendom. Op 2 maart 1917 doet Nicolaas II afstand van de troon, ten gunste van zijn broer Michail II. Een week later arresteren revolutionairen de ex-keizer en zijn gezin en plaatsen hen onder huisarrest in hun eigen zomerresidentie. In een kelder in de stad Jekaterinenburg, in de Oeral, vermoorden bolsjewieken in 1918 alle leden van de laatste tsarenfamilie. Pas na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie volgt eerherstel. In 1998 worden vijf van de zeven lichamen herbegraven in St.-Petersburg, in 2000 verklaart de Russisch-orthodoxe kerk de familie heilig. In 2007 worden de twee nog ontbrekende lichamen teruggevonden. In 2008 erkent het Hooggerechtshof de Romanovs als slachtoffers van politieke onderdrukking.

1895

Na veel schermutselingen met onder meer Groot-Brittanië annexeert het Russische Rijk Centraal-Azië.

1896

De eerste film in Rusland wordt vertoond in St.-Petersburg, tijdens de pauze van een operettevoorstelling.

1898

Oprichting van de radicale Russische Sociaal-Democratische Arbeiderspartij (RSDAP), met een programma gebaseerd op de ideeën van Karl Marx.

1899

De Eerste Vredesconferentie vindt plaats in Den Haag op initiatief van de Russische keizer Nicolaas II.

1900

1903

De RDSAP splitst zich op in gematigde mensjewieken, onder leiding van Yuli Martov, en radicale bolsjewieken onder leiding van Vladimir Lenin.

St.-Petersburg viert haar 200-jarig bestaan met onder meer de opening van de Drie-eenheidbrug. [Link naar Plattegrond – Drie-eenheidbrug]

1904

De eerste treinen rijden op de trans-Siberische spoorlijn. De Russisch-Japanse Oorlog breekt uit.

1905-
1907

De onvrede over de Russisch-Japanse Oorlog leidt in 1905 tot een revolutie onder arbeiders, boeren en studenten. Nicolaas II tekent het Oktobermanifest voor verregaande burgerlijke vrijheden en de instelling van een soort lagerhuis, de Doema.

Arbeiders van Poetilov, de grootste wapenfabriek van St.-Petersburg, krijgen en masse ontslag. Een staking breidt zich binnen enkele dagen uit tot alle bedrijven van St.-Petersburg. Op ‘Bloedige Zondag’ 22 januari opent de paleiswacht op het Paleisplein het vuur op demonstranten die een verzoekschrift voor meer democratie komen aanbieden aan Nicolaas II. In de stad breekt revolutie uit. [Link naar Plattegrond – Paleisplein]

1906

De eerste Russische grondwet, de ‘Fundamentele Wetten’, treedt in werking op 23 april, vak voor het begin van de eerste Nationale Doema.

De eerste Doema zetelt in Taurispaleis. [Link naar Plattegrond – Taurispaleis]

1907

Rusland neemt deel aan de Tweede Vredesconferentie in Den Haag.

1914

Met de verdediging van Servië raakt Rusland betrokken in de Eerste Wereldoorlog, in Rusland de ‘Grote Vaderlandse Oorlog’ geheten.

St.-Petersburg wordt omgedoopt tot ‘Petrograd’, omdat Sankt-Peterburg te Duits klinkt en Rusland met Duitsland in oorlog is.

1915

Het Russische leger lijdt grote militaire verliezen in gevechten met Duitsland en Oostenrijk-Hongarije. De Garde, de nationale trots, gaat ten onder. Gebrek aan voedsel en middelen leiden in Rusland tot openlijke onvrede onder boeren en arbeiders.

De stad lijdt onder voedseltekorten, vanwege geblokkeerde spoorwegen.

1916

De monnik Grigori Raspoetin, invloedrijk mysticus en vertrouweling van het hof, wordt vermoord in het theater van het Joesoepov Paleis. [Link naar Plattegrond – Joesoepov Paleis]

1917

De Februarirevolutie betekent het einde van ruim vierenhalve eeuw tsarenbewind. Op 2 maart doet Nicolaas II afstand van de troon. De Voorlopige Regering, onder leiding van Alexander Kerenski, neemt zitting. Tijdens de Oktoberrevolutie grijpen de bolsjewieken de macht.

Op 18 februari breekt de eerste fabrieksstaking uit, op 23 februari protesteren duizenden textielarbeidsters tegen het voedseltekort en dan laten vrijwel alle arbeiders het werk liggen. Soldaten kiezen hun kant in de Februarirevolutie. Op 7 november (25 oktober Juliaanse kalender) beschieten bolsjewieken met de pantserkruiser Aurora het Winterpaleis van de tsaar. Na de bezetting capituleert de Voorlopige Regering en benoemt het congres der Sovjets de Raad van Volkscommissarissen, onder leiding van Lenin. Petrograd verliest zijn status als hoofdstad aan Moskou. [Links naar: Aan het Russische hof – Tsarenterminologie & Plattegrond- Aurora & naar Plattegrond – Winterpaleis]

1918-
1921

Burgeroorlog tussen bolsjewieken (Roden) en Tsaristen (Witten). In de nacht van 16 op 17 juli 1918, vlak voor het contrarevolutionaire leger Jekaterinenburg verovert, beveelt de lokale Sovjet de executie van Nicolaas II en zijn familie.

Opstandige arbeiders en soldaten vormen de Rode Garde (het latere Rode Leger) en trekken naar het front. Hun families verruilen massaal de stad voor het platteland.

1922

Oprichting van de Sovjet-(‘Raden’)Unie, opstap naar een communistische heilstaat. De dag van de Oktoberrevolutie (7 november) wordt Nationale Feestdag. Duitsland erkent als eerste de nieuwe socialistische staat. Nederland volgt van in 1942

1924

Petrograd krijgt de naam Leningrad, als eerbetoon aan de pas overleden Lenin. De stad is in naoorlogs verval. De opbouw krijgt vorm in grote appartementencomplexen en gebouwen voor ‘volksvermaak’.

1941-
1944

Op 22 juni 1941 valt Hitler Rusland aan. In de daaropvolgende verwoestende oorlogsjaren komen meer dan 20 miljoen Sovjetburgers om.

De stad ondergaat een bijna drie jaar durende nazibezetting, het Beleg van Leningrad. De oorlogswinters zijn verschrikkelijk: de honger leidt zelfs tot kannibalisme. In januari en februari 1942 sterven 200.000 mensen aan kou en uitputting. Meer dan een half miljoen doden ligt begraven op de Piskariovskoje-begraafplaats. [Link naar Plattegrond - Piskariovskoje-begraafplaats]

1944

De gebieden die tijdens de Tweede Wereldoorlog door het Rode Leger zijn bezet, zoals Oost-Duitsland, Hongarije, Bulgarije, Tsjecho-Slowakije (1948) en Roemenië, worden gaandeweg bij het communisme ingelijfd. De Baltische Staten en een deel van Polen worden door de Sovjet-Unie geannexeerd.

De Slag om Leningrad (14-27 januari) maakt een einde aan het 900 dagen durende Beleg. Het huisje van tsaar Peter de Grote opent als eerste naoorlogs museum. De kunstschatten uit de Hermitage en andere tsarenpaleizen hebben de oorlog redelijk doorstaan in kelders. De paleizen van Peterhof en Tsarskoje Selo zijn volledig verwoest. [Links naar Plattegrond – Huisje Peter & Plattegrond – Hermitage]

1945

Met de Slag om Berlijn maakt Rusland een einde aan de Tweede Wereldoorlog in Europa. Na de conferentie van Jalta onstaat wantrouwen tussen de wereldleiders Stalin, Churchill en Roosevelt.

1946

Met het neerlaten van het communistische ‘ijzeren gordijn’ (Churchill) is de Koude Oorlog een feit.

1949

De Sovjet-Unie beschikt over een atoombom. De Sovjet-Unie ontwikkelt zich tot supermacht, lijnrecht tegenover Amerika.

1955

Oprichting van het Warschaupact, het communistische antwoord op de NAVO.

De eerste metrolijn wordt in gebruik genomen.

1985

Met perstrojka (herstructurering) en glasnost (openheid) maakt Michael Gorbatsjov een einde aan 63 jaar Sovjetregime.

1988

St.-Petersburg bereikt de grens van vijf miljoen inwoners.

1989

Het historische centrum van de stad komt op de Werelderfgoedlijst van UNESCO.

1991

Ontbinding van de Sovjet-Unie.

Op 6 september krijgt Leningrad na een referendum zijn oude naam terug: St.-Petersburg. De bestuurlijke regio blijft Leningrad heten.

1998

De stoffelijke overschotten van keizer Nicolaas II, zijn vrouw en drie van zijn kinderen worden herbegraven in de Petrus en Paulus Kathadraal. De lichamen van Aleksej en Maria zijn onvindbaar. [Link naar Plattegrond – Petrus en Paulus Kathedraal]

2000

Heiligverklaring door de Russisch-orthodoxe Kerk van de laatste tsaar Nicolaas II en zijn familie.

2003

St.-Petersburg viert het 300-jarig bestaan. Een bijzondere discussie domineert: moet de stad Moskou opnieuw vervangen als de politieke hoofdstad van Rusland? President Poetin en veel van zijn naaste medewerkers komen uit St.-Petersburg.

2004

St.-Petersburg doet een (vergeefse) gooi naar de Olympische Spelen.

2005

St.-Petersburg krijgt een monument voor de slachtoffers van de politieke terreur in de Sovjettijd.

2007

Botresten, door archeologen gevonden in de omgeving van Jekaterinenburg, blijken na DNA-onderzoek afkomstig van troonopvolger Aleksej en zijn zus Maria.

2008

Op 1 oktober verleent het Russische hooggerechtshof eerherstel aan Nicolaas II en zijn familie. Zij worden aangemerkt als slachtoffers van politieke onderdrukking.

ANBI

De Hermitage Amsterdam is een Algemeen Nut Beogende Instelling (ANBI). Wij hoeven geen belasting te betalen over giften. Uw bedrag staat dus volledig tot onze beschikking. En giften aan een ANBI zijn vaak aftrekbaar voor de schenker.

Openingstijden

Dagelijks 10–17 uur
Gesloten 25 december 2014 en 27 april 2015

© State Hermitage Museum, St Petersburg

De Hermitage Amsterdam is gevestigd op de Amstel 51.

Contact

Voor informatie over de tentoonstellingen, de programmering, de online ticketshop, het gebouw en reserveringen van rolstoelen, groepsbezoeken en CKV-programma’s:
+31 (0)20 530 87 55

Voor alle overige vragen en voor het kantoor: +31 (0)20 530 87 55

Voor reserveringen van rondleidingen en zalen:
0900 HERMITAGE (0900-437648243) lokaal tarief

Voor het reserveren van audiotours (mogelijk vanaf 15 audiotours) kunt u contact opnemen met reservations@guideid.com

Sitemap

x

Nieuwsbrief

Schrijf u in voor onze maandelijkse nieuwsbrief en wij zullen u op de hoogte blijven houden. Niet alleen van de tentoonstellingen, maar van alle andere activiteiten in de Hermitage Amsterdam. Waaronder de culturele avonden op woensdag, zaterdagmiddag lezingen in het auditorium en de zondagochtend concerten.