Edmond-Georges Grandjean (1844–1908), Parijs, avenue des Champs-Élysées. Gezicht vanaf het place de l’Étoile [L’avenue des Champs- Élysées, vue de la place de l’ Étoile], 1878. Olieverf op doek, 85,5 х 136,5 cm
© State Hermitage Museum, St Petersburg

De schilder Edmond Grandjean specialiseert zich in Parijse stadsgezichten, die hij minutieus weergeeft. Dit schilderij heeft een sterk perspectief; opvallend is het effect van bewegende figuren in een schijnbaar fotografisch vastgelegde scène. De impressionisten hebben intussen hun derde expositie achter de rug en manifesteren zich als groep, maar Grandjean trekt zich weinig van de nieuwe stroming aan. Hij blijft op traditionele wijze schilderen, met oog voor de kleinste details. Mogelijk hing dit schilderij op de Salon van 1878.

Camille Pissarro (1830–1903), Place du Théâtre Français in Parijs [Place du Théâtre Français], 1898. Olieverf op doek, 65,5 x 81,5 cm
© State Hermitage Museum, St Petersburg

De impressionist Pissarro schildert dit plein vanuit zijn raam op de tweede verdieping van het Hôtel du Louvre. De stemming wordt behalve door de hectiek op en rond omnibussen ook bepaald door voorjaarsgroen en zonlicht. Het is Pissarro’s laatste werk van zijn cyclus gezichten op de Place du Théâtre Français (nu Place André Malraux) en de Avenue de l’Opéra. Op 15 december 1897 schrijft Pissarro aan zijn zoon Lucien: ‘Misschien is het niet erg esthetisch, maar ik ben verrukt dat ik kan proberen deze straten van Parijs te schilderen, waarvan men gewoonlijk zegt dat ze lelijk zijn, terwijl ze zo zilverachtig en zo levendig zijn en zo’n licht uitstralen. Dit is heel wat anders dan de boulevards: dit is volkomen modern!!!’ Galeriehouder Paul Durand-Ruel neemt het werk op in Pissarro’s solotentoonstelling van juni 1898.

Carolus-Duran (Émile Auguste Charles Durand, 1837–1917), Portret van vorstin Anna A. Obolenskaja [Portrait de la princesse Obolenskaya], 1887. Olieverf op doek, 120 х 77,5 cm
© State Hermitage Museum, St Petersburg

Carolus-Duran wint vele medailles op de Parijse Salons met zijn portretten van de beau monde. Hij is bevriend met Manet, wiens invloed steeds zichtbaarder wordt in zijn werk. Dit schilderij lijkt een traditioneel portret, maar de manier waarop Anna Obolenskaja de roos vasthoudt, heeft iets informeels. De bloem is impressionistisch in stijl. Carolus-Duran nam vernieuwingen op zonder het academisme los te laten en wist zo zijn koperspubliek te behouden.

Pierre-Auguste Renoir (1841–1919), Portret van de actrice Jeanne Samary [Portrait de Mlle Jeanne Samary], 1878. Olieverf op doek. 174 x 101,5 cm
© State Hermitage Museum, St Petersburg

Jeanne Samary is verbonden aan de Comédie Française. Renoir schildert de actrice in de omgeving van het theater, trouw aan het impressionistische uitgangspunt: weergave van het echte leven. Het portret oogt ongeposeerd, maar is officiëler, academischer dan Renoirs andere werk. Hij is op zoek naar de erkenning die een einde moet maken aan zijn voortdurende geldzorgen. Maar hij heeft met dit doek geen succes op de Salon van 1879. Het staat toch te ver af van de Franse Academiekunst.

Claude Monet (1840–1926), Vrouw in een tuin [Dame au jardin], 1867. Olieverf op doek, 82,3 x 101,5 cm
© State Hermitage Museum, St Petersburg

Monet streeft niet zozeer naar het schilderen van een onderhoudend tafereel, maar wil vooral de werking vangen van het zomerse licht, zelfs in de schaduw. Om het kleurcontrast tussen de complementaire tinten groen en rood goed weer te geven, plaatst Monet zijn schildersezel precies in het midden voor het bloemperk. De vrouw dient in de compositie als licht kleuraccent in het omringende groen. Dit is de essentie van de impressionistische schilderkunst: de zoektocht naar de onderlinge verhoudingen tussen kleur, licht en schaduw in de openlucht.

Eugène Delacroix (1798–1863), Leeuwenjacht in Marokko [Chasse aux lions au Maroc], 1854. Olieverf op doek, 74 x 92 cm
© State Hermitage Museum, St Petersburg

Dit is een studie voor een overheidsopdracht voor de Wereldtentoonstelling van 1855 in Parijs. Delacroix schildert aan de hand van zijn herinneringen aan een reis naar Marokko in 1832. Deze twintig jaar oude indrukken en zijn studie van Rubens’ jachttaferelen zijn voor Delacroix net zo belangrijk als de observatie van de Franse natuur. Zijn energieke penseelstreken met complementaire kleuren – rood/groen, blauw/oranje – en de contrastrijke licht-donkerpartijen kenmerken de dramatiek van de romantiek. Het is deze kleurige benadering die de impressionisten inspireert.

Paul Cézanne (1839–1906), De roker [Le fumeur], ca. 1890–1892. Olieverf op doek, 92,5 x 73,5 cm
© State Hermitage Museum, St Petersburg

De roker is een thema dat door de Hollandse zeventiende-eeuwse genreschilders vaak werd uitgebeeld. Cézanne ontdoet dit tafereel van elk verhalend element. Op het gezicht van de man is geen expressie te bespeuren, hij lijkt volledig in zichzelf gekeerd. Dat effect wordt versterkt door de onuitgewerkte ogen: slechts de donkere oogholtes zijn zichtbaar.

Henri Moret (1856–1913), Port-Manech, 1896. Olieverf op doek, 60,5 x 73,5 cm
© State Hermitage Museum, St Petersburg

Dit haventje aan de zuidkust van Bretagne vormde de pleisterplaats voor Gauguin en enkele artistieke vrienden. De kunstenaars werden aangetrokken door de ongerepte schoonheid van de natuur in de toen nog onbekende badplaats.m Vanaf 1895 kocht galeriehouder Paul Durand-Ruel regelmatig werk van Moret. Dat gaf de schilder het leven zoals hij dat wilde. Hij vestigde zich in Bretagne, trok rond door de streek, zeilde veel en schilderde de Bretonse kusten.

Paul Gauguin (1848–1903), Eü haere ia oe (Waar ga je heen?). Vrouw met fruit [Eü haere ia oe (Où vas-tu?). La femme au fruit], 1893. Olieverf op doek, 92,5 x 73,5 cm
© State Hermitage Museum, St Petersburg

Dit schilderij draagt de titel Waar ga je heen? Dit is zowel een Tahitiaanse begroeting als een echte levensvraag voor Gauguin. Dat de grote levensvragen belangrijk voor hem zijn, blijkt ook uit andere titels van zijn schilderijen. Neem: Waar komen wij vandaan? Wie zijn wij? Waar gaan we heen? Het felle licht en de kleuren van Oceanië verwerkt Gauguin in contrasterende kleurvlakken. Hij wordt gerekend tot de postimpressionisten; zijn kleurgebruik kondigt de komst aan van het fauvisme en het expressionisme.