Nicolaas & Alexandra

Het laatste tsarenpaar

18 september 2004 - 13 februari 2005

Zelden is een persoonlijk verhaal zo verweven geweest met de loop van de geschiedenis als dat van de laatste tsarenfamilie van Rusland. De tentoonstelling presenteert het leven van het laatste tsarenpaar, Nicolaas II (1868-1918) en Alexandra (1872-1918), en van hun vijf kinderen Olga, Tatjana, Maria, Anastasia en de Tsarevitsj Alexej. Als symbool van het oude Rusland werden zij in 1918 door de bolsjewieken in Jekaterinenburg vermoord, nadat de tsaar anderhalf jaar eerder was afgetreden. Talloze persoonlijke bezittingen, staatsdocumenten, schilderijen, foto's en objets d'art van dit gezin zullen in de Hermitage Amsterdam te zien zijn in een indrukwekkend, persoonlijk en ontroerend verhaal.

Jeugd en huwelijk

Nicolaas was het eerste kind van de latere tsaar Alexander III en de Deense prinses Dagmar. Toen hij op 6 mei 1868 werd geboren, was zijn grootvader, Alexander II, nog aan het bewind. Deze kwam in 1881 door een aanslag om het leven, een traumatische ervaring voor de jonge Nicolaas. Met 13 jaar werd Nicolaas de 'tsarevitsj', de troonopvolger. Zijn ouders gaven hem een intieme, warme en ongecompliceerde jeugd, een uitzondering in die dagen voor een tsarenkind. Naast zijn schoolopleiding was Nicolaas actief betrokken bij verschillende onderdelen van het grote Russische leger. Op jonge leeftijd werd hij door zijn vader de wereld in gestuurd. Zo reisde hij naar Japan, Egypte, India, China en Java.

Met als voorbeeld het gelukkige huwelijk van zijn ouders verlangde Nicolaas al vroeg naar een 'eigen nest'. Zijn keuze viel op het verre familielid Alix van Hessen (1872), een kleindochter van de Britse koningin Victoria. Hun eerste ontmoeting vond al plaats in 1884, bij het huwelijk van zijn oom met haar zus. Bij die gelegenheid kraste de 12-jarige Alix hun namen in het raam van het Winterpaleis (huidige Hermitage) in St.-Petersburg, maar pas na de tweede ontmoeting, in 1889, kon er serieus worden gedacht aan een huwelijk. Grootste struikelblok voor Alix was de overgang naar de Russisch-orthodoxe kerk, een voorwaarde voor het huwelijk. Toen ze daar uiteindelijk in 1894 toch voor koos, stond niets het huwelijk meer in de weg, maar de trouwplannen werden onderbroken door de dood van Alexander III op 1 november 1894. Hierdoor werd Nicolaas nu tsaar Nicolaas II. Ruim drie weken later, op 26 november, trouwt hij met Alix, die dan de naam Aleksandra Fjodorovna krijgt.

De kroning

In 1896, twee jaar na het overlijden van Alexander III, werd Nicolaas in de Maria Hemelvaart-kathedraal in Moskou tot tsaar aller Russen gekroond. De eerste zaal van de tentoonstelling is gewijd aan deze plechtige gebeurtenis, die vier uur duurde: de indrukwekkende kroningskostuums, de regalia in miniatuur (vervaardigd door het beroemde juweliershuis Fabergé) en de menu's voor de talloze diners en soupers.

De kroning werd overschaduwd door de gebeurtenis op het Chodynka-veld, vier dagen later. Traditioneel zouden daar namens de tsaar kroningsbekers en eten aan 400.000 van zijn onderdanen worden uitgedeeld. Het werd een ramp. In het gedrang kwamen ruim 1300 mensen om het leven. De kroningsfestiviteiten werden echter niet afgelast, wat Nicolaas en Alexandra een ongunstig imago bezorgde bij het Russische volk.

Het gezin

Nicolaas en Alexandra hadden een intiem gezinsleven met hun vier dochters Olga (1895), Tatjana (1897), Maria (1899) en Anastasia (1901). Volgens de wet van het Russische keizerrijk kon de titel echter alleen overgaan op mannelijke nakomelingen en de noodzaak van een zoon werd daarom steeds groter. Alexandra's mentale gezondheid leed hier zeer onder en dit gecombineerd met haar diepe religieuze gevoelens leidde dit tot allerlei contacten met vertegenwoordigers uit de mystieke wereld. Zo aanbad de familie de negentiende-eeuwse Russische priester Serafim, die in 1903 heilig werd verklaard. Uiteindelijk werd toch een troonopvolger geboren: de tsarevitsj Aleksej (1904). Al snel bleek dat Aleksej leed aan hemofilie, een bloedziekte die alleen mannen treft en waarbij iedere val of wond fataal kan zijn. De ziekte wordt via de moeder overgedragen en Alexandra had het gekregen via haar grootmoeder Victoria. In 1905 kwam het tsarenpaar in contact met Raspoetin, een woeste priester uit Siberië. Doordat hij hun hoop gaf op genezing van hun zoon kreeg hij invloed op het leven van het keizerlijke gezin. Die invloed werd zo groot dat hij uiteindelijk in 1916 werd vermoord door vertegenwoordigers van de hoogste Russische adel.

De tentoonstelling besteedt met allerlei persoonlijke objecten aandacht aan het gezin van de tsaar: japonnen van de dochters, foto's van de privé-appartementen en een bijzondere collectie kleine objecten van het beroemde huis Fabergé, afkomstig uit het persoonlijke bezit van Alexandra. Speciale aandacht is er voor de troonopvolger, die in 2004 precies een eeuw geleden werd geboren. In de Hermitage Amsterdam zijn onder meer zijn (kinder)uniformen opgesteld en enkele van zijn favoriete speelgoedbeesten.

De kerk

In het Rusland van de Romanovs stond de tsaar aan het hoofd van de Russisch-orthodoxe kerk. Nicolaas en Alexandra waren beiden diepgelovig en omringden zich in hun dagelijks leven met vele religieuze voorwerpen. Op de tentoonstelling zijn de persoonlijke iconen van het tsarenpaar te zien, evenals een aantal rijk versierde houten eieren die de Romanovs elkaar schonken tijdens het Russisch-orthodoxe paasfeest.

De staat

Onder tsaar Alexander II werden de eerste voorzichtige stappen naar democratie gezet. Zo werd in 1861 de lijfeigenschap afgeschaft. Met de dodelijke aanslag in 1881 op Alexander II vervloog de hoop op een vreedzame verandering van de politiek. De moord op de tsaar werd een belangrijk argument tegen hervormingen, met name vanuit de conservatieve kringen rondom Nicolaas. In tegenstelling tot zijn voorgangers was Nicolaas een zwak leider. In de beginjaren van zijn regering vormde dat geen probleem, omdat Europa aan het eind van de negentiende eeuw een periode van voorspoed doormaakte: langdurige vrede en een bloeiende economie. Hoewel Nicolaas aan het hoofd van de regering stond, bemoeide hij zich weinig met nationale politiek, een fatale opstelling, zo zou later blijken.

Alles veranderde na 1905, het jaar waarin Rusland op het slagveld verloor van Japan én het jaar van Bloedige Zondag, de dag dat duizenden Russen werden doodgeschoten omdat zij in een optocht op weg waren om de tsaar een petitie aan te bieden met aanbevelingen voor hervormingen. Politici pleitten bij de tsaar voor een nieuwe grondwet en de oprichting van de Staatsdoema, het eerste échte Russische parlement. Aanvankelijk wilde de tsaar zijn absolute macht niet opgeven, maar in 1905 verleende hij zijn goedkeuring voor een grondwet, een kabinet en een parlement; Rusland veranderde langzaam in een constitutionele monarchie. Ondanks zijn aanvankelijke verzet ging Nicolaas uiteindelijk in 1915 akkoord met een centrale rol voor het parlement.

Te midden van al deze politieke strubbelingen vond in 1913 een belangrijk jubileum plaats: de viering van het 300-jarig bestaan van het Romanov-huis. De festiviteiten waren nauwelijks voorbij toen de Eerste Wereldoorlog uitbrak. Ondanks de onwil van Nicolaas om deel te nemen aan een Europese oorlog en het feit dat de Duitse keizer zijn (aangetrouwde) neef was, verklaarde Rusland in juli 1914 de oorlog aan Duitsland.

Op de tentoonstelling zijn vele voorwerpen te zien die direct te maken hebben met de staatkundige functie van de tsaar: vertegenwoordigers van de Doema, foto's van openbare optredens en allerlei objecten rond het jubileum van het huis Romanov.

Het hofleven

Zoals velen van hun voorgangers bezat het tsarenpaar ontelbare paleizen en landgoederen, waar talloze hofbals, soupers, balletvoorstellingen en gekostumeerde bals plaatsvonden. De tentoonstelling toont de schitterende baljaponnen van de tsarina en haar entourage. Maar zelf verkoos het gezin liever de 'eenvoud' en rust van het Alexander-paleis in Tsarskoje Selo, dat aan het eind van de negentiende eeuw werd aangepast aan de 'nieuwe stijl'. Vakanties werden doorgebracht in het Livadia Paleis op de Krim, en in de datsja aan de Finse Golf. De reis werd meestal ondernomen met de luxueuze koninklijke trein of met de Standart, het keizerlijke jacht.

Het einde

Aan het einde van 1916 raakten de politieke ontwikkelingen in Rusland in een stroomversnelling en werd het lot van Nicolaas en Alexandra bezegeld. De moord op Raspoetin, de talloze oorlogsslachtoffers, de starheid van de Russische adel en de moeizame verhouding tussen de tsaar en het kabinet en de Doema maakten de positie van de tsaar onhoudbaar. In demonstraties werd geroepen om het aftreden van Nicolaas. Uiteindelijk trad hij op 2 maart 1917 af, waarna de familie zich vestigde in Tsarskoje Selo, ver van het politieke leven. Vanwege de dreiging van de oprukkende bolsjewieken besloot de regering om de tsaar en zijn gezin in augustus 1917 te verplaatsen naar Tobolsk, in Siberië. Na de machtsovername door de bolsjewieken in oktober 1917 werd de tsarenfamilie beschouwd als blijvend gevaar voor het communisme en het nieuwe Rusland. In april 1918 werd het gezin naar Jekaterinenburg in de Oeral verplaatst. Daar werd het hele gezin in de nacht van 17 juli neergeschoten in de kelder van het Ipatiëv-huis, waarna hun lijken werden begraven in de bossen. Pas in de jaren tachtig van de twintigste eeuw werden de overblijfselen ontdekt. In 1998 volgt de bijzetting in de Peter en Paul-vesting van St.-Petersburg. Daar zal in september 2006 ook het lichaam van de moeder van Nicolaas II, tsarina Maria Fjodorovna (Prinses Dagmar), worden bijgezet. Vlak voor de Oktoberrevolutie van 1917 vluchtte zij uit Rusland en vestigde zij zich uiteindelijk in haar geboorteland Denemarken, waar ze in 1928 overleed.

ANBI

De Hermitage Amsterdam is een Algemeen Nut Beogende Instelling (ANBI). Wij hoeven geen belasting te betalen over giften. Uw bedrag staat dus volledig tot onze beschikking. En giften aan een ANBI zijn vaak aftrekbaar voor de schenker.

Openingstijden

Dagelijks 10–17 uur
Gesloten 25 december 2014 en 27 april 2015
Open op 1 januari 11-17 uur

© State Hermitage Museum, St Petersburg

De Hermitage Amsterdam is gevestigd op de Amstel 51.

Contact

Voor informatie over de tentoonstellingen, de programmering, de online ticketshop, het gebouw en reserveringen van rolstoelen, groepsbezoeken en CKV-programma’s:
+31 (0)20 530 87 55

Voor alle overige vragen en voor het kantoor: +31 (0)20 530 87 55

Voor reserveringen van rondleidingen en zalen:
0900 HERMITAGE (0900-437648243) lokaal tarief

Voor het reserveren van audiotours (mogelijk vanaf 15 audiotours) kunt u contact opnemen met reservations@guideid.com

Bedankt

De Hermitage Amsterdam bedankt

Founder
Hoofdsponsors
Sponsor
Partner Hermitage voor Kinderen
Strategiepartner
Internetpartner

Onze regenten, partners en fondsen.

Sitemap

x

Nieuwsbrief

Schrijf u in voor onze maandelijkse nieuwsbrief en wij zullen u op de hoogte blijven houden. Niet alleen van de tentoonstellingen, maar van alle andere activiteiten in de Hermitage Amsterdam. Waaronder de culturele avonden op woensdag, zaterdagmiddag lezingen in het auditorium en de zondagochtend concerten.