©
Rembrandt, Jonge vrouw met oorbellen, 1656 © State Hermitage Museum, St Petersburg

7 oktober
— 27 mei 2018
Hollandse Meesters uit de Hermitage
Oogappels van de tsaren
Er is lang naar uitgekeken: voor het eerst in haar bestaan heeft de Hermitage Amsterdam vele Hollandse Meesters uit de beroemde collectie in St.-Petersburg naar Nederland gehaald. De Keizersvleugel staat in het teken van de belangrijkste verzameling Hollandse schilderkunst buiten Nederland: die van de Hermitage. Maar liefst drieënzestig werken van vijftig schilders komen naar Amsterdam. Een buitengewone tentoonstelling, die de schilderijen voor het eerst in tweehonderdvijftig jaar weer even ‘thuis’ brengt.
Activiteiten
Rondleidingen
©
Ilja Repin, Portrait of tsar Nicholas II, 1895, oil on canvas © State Hermitage Museum, St Petersburg
3 Hollandse Meesters-tentoonstellingen © Museumtv
De bloei van de Hollandse schilderkunst
De rijkdom van de Noordelijke Nederlanden in de zeventiende eeuw triggerde een enorme bloei van de schilderkunst.
©
Gerard Dou Leiden, Baadster, ca. 1660–65. © State Hermitage Museum, St Petersburg
In beeld
Drie kleine schilderijen van Gerard Dou

Drie kleine schilderijen van Gerard Dou

In de Hermitage St.-Petersburg bevindt zich een serie van drie kleine schilderijen van Gerard Dou, geschilderd op 6 mm dikke houten paneeltjes. Binnen het oeuvre van de kunstenaar neemt deze reeks een unieke plaats in. Er is in de Hollandse Schilderkunst van de zeventiende eeuw zelfs geen soortgelijke serie bekend. Op twee panelen is een naakte vrouw in een landschap afgebeeld, het derde stelt een blote jongeman voor. De composities bevatten intieme scenes, die eigenlijk niet bedoeld lijken voor vreemde ogen. De diepere betekenis hiervan is onduidelijk.

©
Gerard Dou, Badende man, ca. 1660–65 © State Hermitage Museum, St Petersburg

Ondanks de gelijkenis in opzet is niet bekend of de drie gezamenlijk als serie waren bedoeld of elk als zelfstandig werk. De veilingcatalogus van de collectie Gaignat zegt over deze schilderijen: ‘Men kent geen enkel werk van Gerard Douw dat naakte figuren weergeeft, ze zijn van grote zeldzaamheid, wat deze drie nummers des te kostbaarder maakt. Het is bekend dat Dou alle drie de paneeltjes heeft geschilderd voor zijn beschermheer Johan de Bye en dat ze deel uitmaakten van de 27 werken op een door deze mecenas in 1665 georganiseerde tentoonstelling van Dous werk. Ronni Baer (2011), die een apart artikel wijdde aan de serie uit de Hermitage, vermeldt dat de schilderijen na de verkoop van de collectie De Bye in 1665 verspreid raakten. De panelen met de vrouwenfiguren bleven bij elkaar en werden samen genoemd bij daaropvolgende veilingen, terwijl dat met de mannenfiguur een eigen lot kende. Pas na 1740 werden de schilderijen weer verenigd in de collectie van Willem Lormier in Leiden. In de verzameling Van Voyer d’Argenson in Parijs werden de drie schilderijen voor het eerst beschreven als een serie. Uit aantekeningen in de marge van de veilingcatalogus van Gaignat (1768) blijkt dat de schilderijen voor Catharina de Grote werden gekocht via bemiddeling van de kunstexpert Pierre Rémy. De betaalde prijs was zeer hoog: 13.205 livres. In elk van de drie composities zien we de naakte figuur zittend bij een dode boom aan de waterkant. Zoals herhaaldelijk is opgemerkt, roepen de poses associaties op met academische schildersmodellen. De op de grond geworpen kleding vormt op de voorgrond een stilleven op zich. Twee composities vertonen een stenen arcade, die een blik op het omringende landschap biedt.

©
Gerard Dou, Bather. 1660–65 © State Hermitage Museum, St Petersburg

Hoewel de schilderijen al in de achttiende eeuw de naam Baadster/Badende jongeman kregen, zitten de afgebeelde figuren rustig bij het water. In dit werk wordt de jonge blonde vrouw omringd door een donkere wolk en de stam van een dode boom. Deze vormen samen als het ware een boog, met de baadster als lichtend middelpunt. Alleen op dit schilderij kijkt het model de toeschouwer aan; misschien een aanwijzing dat dit paneel de centrale plaats moest innemen (als de werken inderdaad bedoeld waren als serie). De poses van de man en de vrouw in de andere twee composities zijn gespiegeld aan elkaar. Dat kan erop wijzen dat ze aan de zijkanten hoorden. Het is echter lastig om hierover iets met zekerheid te zeggen. De kan en de kleding van kostbare glanzende stoffen ernaast zijn fenomenaal, uitzonderlijk fijn geschilderd. In het koele coloriet, waarin grijsblauwe tinten de boventoon voeren, is een belangrijke rol weggelegd voor het blauw. Als pigment gebruikte Dou fijngemalen lapis lazuli, dat zijn intense kleur prachtig heeft behouden. Baer dateert deze compositie op 1660–65. Er zijn enkele oude versies bekend.

Wilt u de drie schilderijen zien? Kom dan naar de Hermitage Amsterdam en bekijk ze in de prachtige tentoonstelling Hollandse Meesters uit de Hermitage.

©
Gerard Dou Leiden, Baadster, ca. 1660–65. © State Hermitage Museum, St Petersburg
Plan uw bezoek
Café-restaurant
Activiteiten
Programma Hollandse Meesters
Ook te zien
Nog meer Hollandse Meesters
De tentoonstellingen Hollanders van de Gouden Eeuw & Nieuwe Meesters
Lees het hele verhaal in de catalogus
Wij bedanken
Deel dit verhaal

Ons advies

Niet in de rij? Ook als Museumkaarthouder? Koop een online ticket.